Mga Imbak na Marka: kuritkurit

Para Kay Bebeng

Nadangog ta kang naghahagom
Siring sa maisog na leon
Mantang pawawara na an hapon
Siring sa manga bisitang nangenot
Habo ta kang umabot
Hare na pagdagos, sa boot ko,
An saimong pagpadigdi dae na ipagtugot

Mati ko an pagal kaitong manga
Umarabay na lapisayon
Dawa gutom, masarig na pig-alsa
An kaskong nakabaton
Sa suba ipapaili,
Duman sa harayo na ibong
Nahiling ko man so sibot sibot na gurang
Nagkakanap sa atop dara an panggakod
Mantang an agom nakatangad
Nangunguros ta kon an
Namomotan tibaad mahuros.

So solterong matua dagos na
Linawig an karabaw
Nang so ikaduwa mga pambulang
Ibinalyo sa sirong, harani sa hagdan
An daragitang aki so manga kahon na baduan
Pinatos ki anahaw ta kon mauranan.
Dangan an nguhod pa tinipon so manga kawatan
An trumpo asin sulpot
Sinaray sa altar
Kataning kan rosaryohan.

Dae pa nahahaloy an bangui uminabot
Sarama sa basa-basa
Gabos sinda saro an maw-ot
An pagpasyar ni Bebeng dae na malawos
O maherak si Gugurang,
Dae na magkusog
Ta dakula an pagsarig, so ina iyo an nangenot
Nagkanta nin salmo, nanguros, nangadye
An agom nan manga aki ta baguy asin pirot
An simbag tangu-tango.

Tulos man na nagmatanga
An paros mas nagngarob ki ngana
Kadungan kan pag-unga ni damulag,
An nipa na atop rumpas na naulag.
Ta an hagrapas kan uran
Totoong makagagadan
An manga sulog napala kairiba kan manga gunakan
An bilog na pamilya sa may pugon nagkatiripon
Bilog an paglaom, naghahalat
Sa pag’timog’ na awaton!

Asi, hilnga baya Bebeng
Saimong kaginib’han
Labing manga pagtios
Saimo pang dinugangan
Si damulag, so manga sulog
Kaiba sa duwa pang ayam
Dangan an mag-irina
Ta daw ta pinasakitan?
An payag na sadit ngonian napasain?

An aldao nagsirang na…
Sa bulod na dugi
An nguhod naghihibi…
Kapot an trumpo, naghahapot
Siisay ka daa Bebeng?

☻☺☻S☺P☻R☺A☻N☺C☻Y☺☻☺

Tropical storm Bebeng, which enters the geographical jurisdiction of the Bicol Region in the morning of Mother’s Day [May 8, 2011], was not actually the most destructive typhoon that hit the locality as depicted in the simple Bikol lyrical account above. Typhoon Reming was among the most devastating natural mishap that ever struck Bicol region particularly the province of Albay.  My parents told me of a horrible tragedy that occurred decades ago when typhoon Sisang heartlessly claimed thousands of lives and destroyed millions of properties in Sorsogon province alone. Another mishap I can clearly remember was the May 2, 2009 Typhoon Dante tragedy that killed nineteen residents in Hubo, Magallanes, Sorsogon.

AN TRAYUMPO ASIN AGYAT KAN MAYO DIES

An Mayo 10, 2010: Kapangganahan Niato

Sarong taon na an uminagui kan an pinakaenot na borotohan gamit an modernong makinarya natawan nin realisasyon. Minsan ngani hudyan sa dalagan kan modernisasyon sa pagelihir nin manga maserbe sa gobyerno kon ikukumpara sa ibang nasyon, an Mayo 10, 2010 sarong importanteng aldaw laen lang para sa COMELEC kundi sa lambang Pilipino.

Sigun sa COMELEC EN BANC Resolution No. 09-299, minidbid an PPCRV bilang katabang kan COMELEC asin manga tawo sa pagtaong kasiguraduhan na maguiguing matrayumpo an May 10, 2010 Automated National Elections.

Sa tahaw nin kadakol na kasiributan kan lambang organisasyon sa lado man nin gobyerno [COMELEC katuwang an Smartmatic] o pribadong sector, pareho kan PPCRV na opisyal na minidbid kan COMELEC na Citizens’ Arm katunggal kan NAMFREL asin mga katuwang kaini kapareho kan LENTE, asin iba pa, dangan kadakol na manga kahapotan asin pagduwa-duwa manungod sa proseso kan pagboto urog sa pagpaluwas kan tunay na resulta kan eleksyon, naging matrayumpo an guinibo na pirilian.

Sa kaenot-enoteng beses masasabing naguin madali an pagaram kan resulta kan guinibong pirilian asin nainaan kon laen man nahale an kadakol-dakol na pagkukuwestiyon sa integridad kan mga balota. Totoong may manga nagkapira pa man guiraray na madunong, urog na so manga na’tanglad’ na manga kandidato, na pirit mina-insistar na bako naguin patas an eleksiyon sa man laenlaen na rason. Igua man nin bareta na napaluwas sa media manungod sa kuwestiyonableng pagsaray kan nagkapirang mga makina na ginamit sa eleksiyon, alagad an manga ini laen dakula na kahandalan para sa COMELEC asin sa kada saro sato ta gud masabi ta na nagka-igua nin failure of elections.

Kon nagkaigua man nin manga aberiya pareho kan halaba na pila kan manga botante, botanteng wara sa Registry of Voters, pagpalya kan manga modems dahil sa kawaraan kan signal, etc. an manga ini dae nagtaong dakulang kariribokan laen arog kan mga naenot na eleksiyon.

An matrayumpong pagkondukta kan 2010 Automated National Elections laen sana makasaysayan sa rason na bilang sarong nag-uuswag na nasyon naipaihiling ta sa kinaban na igua man palan kita nin kapasidad na guibuhon na mas moderno an paagui nin pirilian. Laen sana ini naguin matrayumpo sa rason na sa tahaw nin kadakol na kontrobersiya manungod sa pagkugos sa [bagong] teknolohiya, naibalik [maski puropapan-o] kan COMELEC an tiwala sainda kan manga Pilipino. Maninigo lang na magtrabaho an COMELEC kan angay na paghiro ta laen sana basang an sobra sa onse bilyones pesos na iniluwas kan gobyerno katakod kan guinibong eleksiyon.

Naguin matrayumpo an guinibo  pirilian ta an kadaklan sa sato nakisumaro. Kadakol na tawo na dae na nangaranan an naguin kaparte kan trayumpo na nakua ta sa eleksiyon kan Mayo 10. Naguin maigot an manga tawohan kan COMELEC asin Smartmatic sa pagtao nin kasiguruhan na madalagan nin maray an pirilian sa bilog kaining proseso. Kadakol man na manga tawo an naguin imbuwelto bilang manga volunteers ta gud maedukar an manga botante sa tamang proseso kan pagboto asin matabangan sindang mabantayan an saindang sagradong diretso, dakul sa sainda an nagsakripisyo sa pagtao nin libreng asistensiya sa manga BEI asin manga botante. Naguin matinuwang man an lado nin Media sa pagpahatod nin manga impormasyon sa manga tawo asin sa saindang sadiring paagui nakatuwang naman sa pagbantay kan satong manga boto.

Urog sa gabos naguin matrayumpo an pirilian ta sa tahaw nin manga pagduwa-duwa, nakua tang magtiwala sa sistemang inilunsar sa primerong pagkakataon. Naguibo tang maghapot asin maki-aram kun papan-o an maninigo na proseso nin pagboto asin pagbugtak kaini sa minsan tang kinatakotan na makina. Minsan ngani nagtatakig-takig sa pagdulok sa makina matapos na makaboto, nahiling ta an nagkapira sa satuya na minapakpak sa ogma kon nababasa na an Congratulations! Your votes have been casted. Maogma kitang naguin parte kan eleksiyon, bilog an paglaom na sa kada pag-itom kan manga bunay-bonay sa balota asin paghulog kan nasabi sa makina, magkakaigua na nin pagbabago paduman sa kamarayan o kauswagan an satuyang manga pagbuhay-buhay.

Sa sarong beses sa laog nin nagkapirang taon, naipapahiling ta bilang manga tawo an satong kusog asin naipapamate an satong pinagsararong tingog. Sa paagui nin pagpartisipar sa satong sagradong diretso na magmukna sa puwesto kan manga tawong angay na mailiher, naipapatotoo ta laen lang sa satong manga sadiri na minsan sadit, igua kita nin boses asin maguiguinibohan tanganing maiangat an kamugtakan kan satong manga sadiri, kan satuyang komunidad, urog kan satuyang padabang Nasyon.

AGYAT KAN MAYO 10.

Matapos an Mayo 10 kan nag-aguing taon, haen na daw kita bilang sarong nasyon? Saen na daw dinara kan panahon an satuyang manga pangaturugan asin pagsakripisyo para maabot an manga ini?

Naguin maninigo daw an satuyang manga pinili na magtindog para sa satuyang ikararahay laen lang para sa sadiri man sana ninda? Saen na napaduman an saindang manga mahahamis na promesa habang sa makusog asin malagong na tingog ibinabayabay ninda an saindang manga plataporma?

Maogma kitang nagpartisipar bilang komunidad sa pagporbar kan [bag-ong] teknolohiya, sarong taon na an naglihis. Matapos an aldaw na ito, padagos pa daw kita sa pagporbar sa sinsiridad kan manga tawong pinagkanigoan ta nin tiwala o dae ta pa natutupar an valor na maw-ot tang mahiling sainda?

Nakua tang magpuka asin magbantay tanganing matawan ta nin kasiguruhan na an tunay na pulso kan katawohan an magraynar sa aldaw nin eleksiyon. Sa siring na dedikasyon asin pagmakulog, kaya ta daw na tugutan na an satuyang pinagdaplusan mapaduman sa wara? Pira pa daw sa sato an natatada na nagmamangno asin nag-aantabay sa satong manga opisyales sa saindang pagutob sa saindang manga responsibilidad?

An Mayo 10 minaabot asin minahale siring sa sarong banog na makaskas na minalabay sa panganoron kun an aldaw pasulnop na. Alagad laen an satuyang manga pangaturugan na enot nang nahulma antes pa man kita magtukaw sa laog kan klasrum asin magguibo kan obligasyon ta sa pagboto. Sa satuyang pagtuntong paluwas sa sanktuwaryo kan satuyang manga paghinguha para sa satong Nasyon, aram niato na dae duman minasulnop an aldaw tanganing matawang kasimbagan an satuyang manga inagrangay. An bangraw kan satuyang kamuyahan na magkaigua nin matanos asin mapangataman na gobyerno, ligtas asin kapaki-pakinabang na kapalibutan, asin masarig na paghampang sa kadakol na agyat nin buhay asin panahon, sa guiraray nagpoon kan Mayo 10.

☻☺☻S☺P☻R☺A☻N☺C☻Y☺☻☺

ALFRED H. DEDASE had a great time during the election season last year. As a PPCRV Volunteer he enjoyed working with a wonderful team headed by Rev. Fr. George A. Fajardo   and Ms. Brenda Carpio Lee  as they conducted voters’ education caravan in the different barangays of the municipality of Magallanes.  He was also privileged of hosting the Know Your Candidates Program, which featured interviews with candidates for the local posts. The program was aired in the local cable channel and was shown during the voters’ caravan. Stationed at Sta. Elena during May 10, 2010 polls, it was his first time to serve as BEI Third Member. His initiation in the polls as volunteer poll watcher began in a voting precinct in Behia, Bagatao Island, during the controversial 2004 National Elections.

Snapshots of last year’s activities  spearheaded by the Parish Pastoral Council for Responsible Voting in Our Lady of Mount Carmel Parish in Magallanes.

Vice Mayor Augusto Manuel "Tito" M. Ragragio on the hot seat.

Vice Mayor Tito MR gladly welcomes questions from the panel interviewers, namely, Mr. Kirby L. Homo [PPCRV], Mr. Rico Deona [NGO Representative], Ms. Jinky Dioneda – Bailon [Academe] and Ms. May Grutas [Student Sector].

Dr. Roque L. Carranza presents his platform of government.

Mayoralty candidate [now the incumbent Mayor] Dr. Roque L. Carranza seemed unwell when he had his turn for the interview, probably because of physical exhaustion after a campaign rally together with his party in a remote coastal barangay of the municipality.  Nevertheless, Dr. Carranza presented his party’s platform of government which anchored mainly on education, health, and environment and straightforwardly answers queries from the panelists and studio audience.

Gubernatorial aspirant, Mr. Ramon Gallinera of the Liberal Party is the only candidate for the provincial post who responded to our invitation.

[To view more photos, click here. Photo courtesy of Tingog Carmelo]

Introduksiyon sa Manga Maestra*

Alfred H. Dedase, Ross G. Gime, Nicky Villa, Marco Agravante, Federis De Leon @@@

The only T-I-C- present in the seminar, Mr. Ross G. Gime presents the output of the teacher-participants from Magallanes Cluster.

Sa banua nin Gibalon
Dating Igue an ngaran
Na naguing Parina
Asin Magallanes na ngonian.

@@@
Manga matitibay na paratukdo duman
Napadigdi sa tahao nin kabas-an
Ining UbD muya nindang maadman
Tanganing sa saindang pagbuwelta sa manga eskuwelahan
Saindang maiwaras an epektibong kadunungan.

@@@
Naghahale pa duman sa matoninong na Siuton
Ining sarong maestra na labi kagayun
Maski ngani permi hubag an ingron**
Kakapreparar maurag na leksiyon
Taw-an ta nin parakpakan Si Mrs. Federis De Leon

@@@
Guwapo na soltero
Bag-uhon pa sa serbisyo
Alagad sa pagtukdo debosyonadong totoo
Manga kasaysayan sa libro saiya mani ini-o
Mr. Nicky Villa ipinapamidbid ko saindo

@@@
Sa Sentro naman yaon Maestrong mauragon
Aral Pan I, Fil I, Fil III, Aral Pan III***
Gabos na sana kuwaon
Mr. Marco Agravante aber daw saindong midbidon.

@@@
Sa baryo nin Biton
Sa bag-ong mukna na eskwelahan
BilangTIC siya tulosan itoon
Nganing aktibaran epektibong edukasyon
Beterano sa propesyon
Sa samong manga bag-uhan saro siyang inspirasyon
Sa atubangan nindo, Mr. Ross Gime satuya nang sabaton.

@@@
Hale naman sa Isla,
Sa Isla de Bagatao
Ining saindong lingkod na an kuku garo baga an angkla
Aru-aldaw nagpapadawit hare sana pagpabugsaya
Mr. Alfred Dedase, saindo ngonian na kaiba!

_________
* Sarong aktibidad nin pagpapamidbid sa manga partisipantes [sa kada grupo/munisipyo] sa guinibong Mass Training on First Year Teachers on the Implementation of Understanding by Design kan Agosto 3, 2010 sa Gallanosa NHS, Irosin, Sorsogon. An nasabing aktibidad pinaguibo sa laog nin dies minutos.
** Bako man nanggad totoo. (Sarong overstatement) An linya binugtak ta gud maguing maogma pagmation.
*** Saro pa na overstatement. Si Mr. Agravante mayo man nin load na Filipino I buda Filipino III

Para Sa Aldaw na Daeng Pahuway

An saimong pagsulnop
Na minapadiklom sa daeng tukod na atop
Minataong dalan sa makababagoy na paglawod
Ako pagal na alagad aram ko yaon ka pa…
Minapahuway tanganing sa panibag-ong aga
Magtaong kusog sa naghihikab na para-oma…

Sa kaitaasan padagos na naaanggot ka
Malanit, nagtataong pasakit
Sa aqueng may bagaheng bitbit.
Ang paralawod sa payag nagpapahingalo
Siring man ang para-omang nagduduyan sa may ma-niyog

Ining aqueng ngirit ngunyan sa chichiriya mukog-mukog
Ako, pagal pa man guiraray
Napapawot… Namumundo
Sa pagsulnop mo, hararom na minahangos
Naghahapot: “‘Ta daw ta dae ka nupupurisaw?”
Sa pagturaok kaining sulog, minasir-ip ka sa bulod
Asin dae pa nahaloy, sa dagat guiraray na minalukob…

[October 29, 2008; 9:32 AM]

Pagpahumale kay Amigong Bari-Bari

☺Ugmahay ☻

—-
Sa may balkon, nagrarara an mag-aramigo. Kahampangan an pinasuhi na demonyo dangan an siningsing na pusit, magab-at an boses na nagtaram si Bari-Bari:

Bari-Bari:

“Me ultimo adios

Manga amigos y amigas

Aco ngunian saindo

Namamaaram na

Sa sacong paghale

An tugon co sana

Ining gown cong tinahi

Iyo saco an isangli

Dangan itong burac

Sa pamayuhan co ibugtak.”

—-

Maski sanay na, nangirhat si Bara-Bara, tuminuyok mun-a antes magtaram siya…

Bara-Bara:

“Ay ata baya pumundo ka

Dae aco namumuya

Hare na pagmuto-muto

O maski mamurungko

Total kadakol man diyan que lamugto!”

Dangan suminegunda ining si Bira-Bira na naging kasaro niya:

Bira-Bira:

“Aw con iyan an muya mo

Hala pagpatook na

Tutal aque cong hinablos mo

Ngonian duro-dacula na

Ayaw paghuna na sa paggurang mo siya maiba!”

Dae pa nahaloy cellphone niya buminodyong. Nagtatam si Beri-Beri saro sa manga padaba niya:

Beri-Beri:

“Ay basta sa pag-abot co, cumawara ka!

Sa lasngag na iyan laen ka caiba

Garo nakalingaw ka

Sa pamilyang ini abot ka sana

Hala, bag-ong estaran mo, hanapa na!”

Nangrilipot si Bari-Bari… Ngabil niya nagkimig-kimig. Muya niyang ngumoyngoy alagad tulos niyang pinugol. Naglag-ok que inumon pagkatapos ang pusit matulon. Sa saiyang pag-isip nin hararom, guiraray na buminalik manga agui-agui. Dae pa nanggad nalingawan sinabi ni Buro-Burong napupusoan:

Buro-Buro:

“Habo co naman, ata habo co na…

Manga pagpadaba mo, totoong nauuyunan co.

Alagad an kaogmahan mo

Dae co maitatao

Nakatadol na aco asin dae na maotro!”

Nagturo na kuta luhang pigsasagop can ining si Bura-Bura magtaram nin macosog:

Bura-Bura:

“Patal kang bualaw ka!

An utak mo sa kuko

Nata ka mapagadan

Con puede ka man lang mang-gadan?

Hala! Sige na… Tutal dae man an que maantosan!”

Dae pa nahahaloy, kinaagahan…

Bara-Bara:

“Amigo ming Bari-Bari

Ta daw saco dae ka nagmati?

Ining manga pasacit

Tulos man lang na mahahale!”

Bira-Bira:

“Aque tang papadacolaon

Solo co na bubuhayon

Hare nanggad aco pagbabasolon

Con makakua tulos panibag-ong agom…”

Beri-Beri:

“Panibag-ong harong naghahalat na

Duman ka na magtinir

Makibiyo sa tunay na kapamilya…

Mag-enot na… ta kami haloy pa.”

Buro-Buro:

“Kugos cang iba, dae ka mamumuya?

Laen lang aco an pwedeng makaiba

Dacol kami… Mas may urag ngani sinda!

Pasensiya na talaga…”

Bura-Bura:

“Guiraray, aco minataram:

Patal ka talaga!

Sabagay, sa kinadakol dakol na beses

Ngunyan makataram ka na: “Sa wakas, nakaantos na!”

(Preblogged for www.ugmahay.wordpress.com on April 11, 2009; 18:37

Published: April 12, 2009)